Melkkruid

Melkkruid (Glaux maritima) - een zilte specialist van onze kust

Melkkruid is een lage, vlezige kustplant die je vooral vindt op schorren, hoge kwelders en zilte graslanden. Het is een soort die perfect past in het landschap van West-Vlaanderen, de Schelde-estuaria en de Antwerpse havenzones. Ondanks zijn bescheiden formaat kan melkkruid in bloei hele vlaktes zacht roze tot licht wijnrood kleuren. Op de schorre van het Zwin Natuur Reservaat komt deze als eerste in bloei.

Uiterlijk en bouw

• Hoogte: 2-30 cm, meestal zeer laag en dicht tegen de bodem.
• Bladeren: donkergroen, vlezige, gaafrandige blaadjes; verspreid of deels tegenoverstaand.
• Stengels: liggend tot opstijgend, vaak vertakt aan de voet.
• Bloemen: kleine, trompetvormige bloemen (0,3-0,6 cm) in bladoksels; kleur witroze tot licht wijnrood. Opvallend: geen kroonbladen, enkel een gekleurde kelk - uniek binnen de sleutelbloemfamilie.
• Vrucht: bolvormige doosvrucht die met vijf kleppen openspringt.

Bloei en voortplanting

Melkkruid bloeit in mei en juni, soms tot augustus. De bloemen vallen weinig op en worden zelden door insecten bezocht. Daardoor gebeurt de bestuiving meestal door zelfbestuiving.

De plant heeft twee strategieën om zich voort te planten:

• Zaadvorming
• Vegetatieve uitbreiding via ondergrondse uitlopers met winterknoppen. Deze knoppen overwinteren en vormen in het voorjaar nieuwe scheuten. Daardoor lijkt melkkruid ecologisch op een eenjarige, hoewel het technisch een overblijvende soort is.

Habitat en ecologie

Melkkruid is een uitgesproken halofyt - een zoutminnende plant.

Waar groeit het?

• Op zilte kleigrond, slikkig zand en open, natte terreinen.
• Op schorren en hoge kwelders, waar slechts sporadisch zout water overheen spoelt. Dagelijkse overstroming verdraagt het niet.
• Tussen dijkstenen en in duinvalleien met brak water.
• In België vooral aan de kust, in de polders, en rond de Schelde en Antwerpse haven.

Toleranties

• Zout: uitstekend bestand tegen zout, zelfs zoutwoestijnen in Azië behoren tot zijn leefgebied.
• Droogte: verdraagt het slecht.
• Stuivend zand: geen probleem.

Verspreiding

Melkkruid heeft een circumpolaire verspreiding: het komt voor langs de kusten van het noordelijk halfrond, van West-Europa tot Noord-Amerika en Azië.

In Vlaanderen is het zeldzaam, vooral door het verdwijnen van overgangszones tussen zout en zoet water. Nieuwe natuurprojecten met aandacht voor zilte milieus bieden echter opnieuw kansen.

Bijzonderheden

• De plant bevat melksap, wat haar Nederlandse naam verklaart. Historisch werd melkkruid gebruikt om de melkproductie bij moeders te stimuleren.
• De bloemen zijn heterostyl: er bestaan kort- en langstijlige vormen.
• Door zijn vlezige bladeren en zoutklieren lijkt melkkruid wat op zeepostelein, maar het is fijner gebouwd en minder robuust.

Waarom is melkkruid belangrijk?

Melkkruid is een indicatorsoort voor gezonde, zilte natuur. Waar het groeit, is vaak sprake van:

• een stabiel zoutregime,
• open, dynamische vegetaties,
• en een goede ecologische kwaliteit van schorren en kwelders.

Het is dus een waardevolle soort voor natuurbeheer in kust- en estuariumgebieden.